Οι αλλαγές στο νέο κληρονομικό δίκαιο
8 αλλαγές που μπορεί να επηρεάσουν άμεσα την οικογένεια και την περιουσία σας
Έχετε συντάξει διαθήκη πριν από αρκετά χρόνια; Θεωρείτε ότι η περιουσία σας θα περάσει αυτόματα στα παιδιά σας όπως επιθυμείτε; Ή πιστεύετε ότι κληρονομούνται μόνο τα περιουσιακά στοιχεία και όχι οι υποχρεώσεις;
Αν η απάντηση είναι «ναι», ίσως ήρθε η στιγμή να επανεξετάσετε όσα γνωρίζατε μέχρι σήμερα.
Με τον Ν. 5303/2026 το κληρονομικό δίκαιο εκσυγχρονίζεται σημαντικά, εισάγοντας νέες ρυθμίσεις που επηρεάζουν διαθήκες, κληρονομικές συμβάσεις, τη νόμιμη μοίρα, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται πλέον η οικογενειακή περιουσία.
Οι περισσότερες από τις νέες ρυθμίσεις εφαρμόζονται σε κληρονομίες προσώπων που αποβιώνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και εφεξής, ανεξάρτητα από το πότε συντάχθηκε η διαθήκη. Αφορούν κάθε πρόσωπο που επιθυμεί να οργανώσει έγκαιρα τη διαδοχή της περιουσίας του, καθώς και τους μελλοντικούς κληρονόμους, τους νόμιμους μεριδούχους και όσους πρόκειται να αποκτήσουν δικαιώματα ή υποχρεώσεις από μία κληρονομία. Για τον λόγο αυτό, ακόμη και όσοι έχουν ήδη συντάξει διαθήκη είναι σκόπιμο να εξετάσουν αν χρειάζεται να την επικαιροποιήσουν με βάση το νέο νομοθετικό πλαίσιο. Αν ο θάνατος του κληρονομουμένου επήλθε πριν τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, η διαδοχή και τα κληρονομικά δικαιώματα εξακολουθούν να διέπονται από το προηγούμενο καθεστώς.
Οι σημαντικότερες αλλαγές με μια ματιά
1. Οι κληρονόμοι δεν κινδυνεύουν πλέον αυτόματα με την προσωπική τους περιουσία
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές του νέου νόμου αφορά την ευθύνη για τα χρέη της κληρονομίας. Πλέον, ως γενικός κανόνας, η προσωπική περιουσία του κληρονόμου προστατεύεται και δεν ευθύνεται αυτομάτως για τα χρέη του θανόντος. Ευθύνη με την ατομική του περιουσία υπάρχει μόνο στις περιπτώσεις που προβλέπει ρητά ο νόμος.
2. Η εκκαθάριση της κληρονομίας αποκτά πιο οργανωμένη διαδικασία
Ο Ν. 5303/2026 ενισχύει τον θεσμό της δικαστικής εκκαθάρισης της κληρονομίας. Η διαδικασία γίνεται πιο σαφής, προβλέπονται συγκεκριμένα στάδια και ανατίθεται σε ανεξάρτητο εκκαθαριστή, ώστε να διασφαλίζονται τα συμφέροντα τόσο των κληρονόμων όσο και των δανειστών.
3. Η νόμιμη μοίρα ως χρηματική αξίωση
Με το νέο νομοθετικό πλαίσιο, που εφαρμόζεται στις κληρονομίες προσώπων που αποβιώνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά, η νόμιμη μοίρα αποκτά διαφορετικό χαρακτήρα. Πλέον, ο δικαιούχος δεν αποκτά ποσοστό επί συγκεκριμένων περιουσιακών στοιχείων, όπως ένα μερίδιο σε ακίνητο, αλλά αποκτά χρηματική απαίτηση.
Η απαίτηση αυτή αντιστοιχεί στο μισό της εξ αδιαθέτου κληρονομικής μερίδας που θα ελάμβανε αν δεν υπήρχε διαθήκη. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες και πιο πρακτικές αλλαγές που εισάγει ο νέος νόμος.
4. Εκσυγχρονίζονται οι λόγοι αποκλήρωσης
Η αποκλήρωση ονομάζεται πλέον στέρηση της νόμιμης μοίρας, ώστε να αποτυπώνεται ότι ο δικαιούχος δεν χάνει την ιδιότητα του κληρονόμου, αλλά μόνο το δικαίωμά του στη νόμιμη μοίρα ως χρηματική αξίωση. Παράλληλα, οι λόγοι στέρησης ενοποιούνται για όλους τους μεριδούχους και περιλαμβάνουν την επιβουλή της ζωής, τη διάπραξη κακουργήματος ή σοβαρού πλημμελήματος κατά του διαθέτη ή μέλους της οικογένειάς του (με ρητή αναφορά και στην ενδοοικογενειακή βία), καθώς και την αχαριστία, στην οποία εντάσσεται και η κακόβουλη αποφυγή της υποχρέωσης διατροφής. Ειδικά για τον σύζυγο, λόγο στέρησης αποτελεί και η ύπαρξη βάσιμου λόγου διαζυγίου, εφόσον αυτός εξακολουθεί να υφίσταται κατά τον χρόνο θανάτου του διαθέτη.
5. Εισάγεται ο θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων
Για πρώτη φορά το ελληνικό δίκαιο επιτρέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τη σύναψη κληρονομικών συμβάσεων. Πρόκειται για ένα νέο εργαλείο που προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια στον προγραμματισμό της περιουσίας, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν οικογενειακές επιχειρήσεις ή σύνθετες περιουσιακές σχέσεις.
6. Δίνεται η δυνατότητα προληπτικής παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα
Ο νέος νόμος προβλέπει ότι ένα πρόσωπο μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και με συμβολαιογραφική πράξη, να παραιτηθεί εκ των προτέρων από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα. Η ρύθμιση αυτή διευκολύνει τον οικογενειακό και περιουσιακό σχεδιασμό πριν ακόμη ανοίξει η κληρονομία.
7. Ενισχύεται η προστασία του επιζώντος συζύγου
Ο νέος νόμος ενισχύει τη θέση του επιζώντος συζύγου. Μάλιστα, όταν υπάρχει μόνο ένα παιδί, αυξάνεται και το ποσοστό της κληρονομιάς που λαμβάνει, εφόσον δεν υπάρχει διαθήκη. Επιπλέον ο επιζών σύζυγος μπορεί να παραμείνει δωρεάν στην οικογενειακή κατοικία για έναν χρόνο μετά τον θάνατο, εφόσον το ακίνητο ανήκει στην κληρονομία. Μπορεί, αντί για την κληρονομική του μερίδα, να επιλέξει την επικαρπία σε περιουσιακά στοιχεία της κληρονομίας, ώστε να τα χρησιμοποιεί και να απολαμβάνει τα έσοδά τους για όσο ζει. Τέλος, διευρύνονται οι περιπτώσεις στις οποίες χάνει το δικαίωμα να κληρονομήσει, καθώς αυτό ισχύει πλέον και όταν έχει ήδη ξεκινήσει η διαδικασία συναινετικού διαζυγίου.
8. Για πρώτη φορά αναγνωρίζονται περιορισμένα δικαιώματα στους συντρόφους χωρίς γάμο
Μία ακόμη καινοτομία του Ν. 5303/2026 είναι ότι παρέχεται, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, περιορισμένη κληρονομική προστασία και στον σύντροφο που ζούσε σε ελεύθερη ένωση με τον θανόντα, καλύπτοντας ένα νομοθετικό κενό που υπήρχε μέχρι σήμερα.
Το γραφείο μας διαθέτει πολυετή εμπειρία στην παροχή νομικών υπηρεσιών στον τομέα του κληρονομικού δικαίου, αναλαμβάνοντας υποθέσεις που αφορούν διαθήκες, αποδοχές και αποποιήσεις κληρονομίας, κληρονομικές διαφορές, μεταβιβάσεις περιουσίας και κληρονομικό σχεδιασμό. Με γνώμονα τις αλλαγές που εισήγαγε ο Ν. 5303/2026, παρέχουμε εξατομικευμένη νομική καθοδήγηση για την ορθή οργάνωση της διαδοχής της περιουσίας, την προστασία των δικαιωμάτων των κληρονόμων και την πρόληψη μελλοντικών διαφορών, προτείνοντας κάθε φορά τη λύση που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες και τους στόχους του εντολέα μας.
Για περισσότερες πληροφορίες και ραντεβού καλέστε στο δικηγορικό γραφείο και μιλήστε με εξειδικευμένο δικηγόρο στα τηλ: 210 8811903, 2108251894, 6932455478 και στο e-mail: akorela.lawfirm@gmail.com
